Protestat që kanë përfshirë Iranin prej gati dy javësh po përballen me një reagim gjithnjë e më brutal nga autoritetet, ndërsa raportime nga aktivistë të të drejtave të njeriut dhe burime mjekësore flasin për mbi 200 protestues të vrarë, shumica si pasojë e përdorimit të municioneve reale nga forcat e sigurisë.
Pavarësisht ndërprerjes së internetit dhe komunikimeve ndërkombëtare nga regjimi iranian – që e bën të vështirë verifikimin e pavarur të situatës – të dhënat e mbledhura nga organizata të pavarura dhe media ndërkombëtare tregojnë një përshkallëzim të ndjeshëm të represionit shtetëror.
Sipas Human Rights Activists News Agency, të paktën 72 persona janë vrarë dhe mbi 2 300 protestues janë arrestuar. Ndërkohë, një mjek në Teheran i ka deklaruar revistës Time se spitalet e kryeqytetit kanë regjistruar të paktën 217 viktima, “shumica e tyre të qëlluara me armë zjarri”.
“Ju lutem, sigurohuni ta thoni qartë se njerëzit po vriten me armë zjarri”, i ka thënë një aktivist iranian gazetës The Guardian.
Kërcënimi me akuzën “armik i Zotit”
Të shtunën, autoritetet iraniane ashpërsuan më tej gjuhën dhe masat ndaj protestuesve. Prokurori i Përgjithshëm i Iranit, Mohammad Movahedi Azad, paralajmëroi se çdo person që merr pjesë në protesta do të konsiderohet “armik i Zotit” – një akuzë që sipas ligjit iranian dënohet me vdekje.
Në një deklaratë të transmetuar nga televizioni shtetëror, autoritetet thanë se edhe personat që “ndihmojnë ose mbështesin traziraxhinjtë” do të përballen me të njëjtën akuzë.
“Prokurorët duhet, pa vonesë dhe pa mëshirë, të përgatisin bazën për gjykim dhe të përballen në mënyrë vendimtare me ata që, duke tradhtuar kombin dhe duke krijuar pasiguri, synojnë dominimin e huaj mbi vendin”, thuhej në deklaratë.
Sinjale për një goditje të fortë
Udhëheqësi suprem Ayatollah Ali Khamenei ka sinjalizuar një reagim të ashpër ndaj protestave, pavarësisht paralajmërimeve nga Shtetet e Bashkuara. Zyrtarë iranianë i kanë deklaruar The Telegraph se Khamenei nuk ka ndërmend të largohet nga Teherani, edhe në rast të një përshkallëzimi të mëtejshëm të situatës.
“Ai e ka vendosur fatin e tij në duart e Gardës Revolucionare Islamike”, ka thënë një zyrtar i lartë, duke shtuar se gatishmëria e IRGC-së është në nivelin më të lartë që nga lufta 12-ditore me Izraelin në qershor.
Dy narrativa të kundërta
Ndërsa televizioni shtetëror iranian transmeton pamje të demonstratave pro-qeveritare dhe raporton për viktima në radhët e forcave të sigurisë, pamje të verifikuara nga Associated Press tregojnë mijëra protestues në rrugët e Teheranit, duke brohoritur “Vdekje Khameneit”.
Media gjysmëzyrtare Fars ka publikuar pamje survejimi që, sipas saj, tregojnë protestues të armatosur në Isfahan, ndërsa autoritetet raportojnë për vrasjen e disa anëtarëve të forcës vullnetare Basij dhe të policisë në qytete të ndryshme të vendit.
Në të njëjtën kohë, shumë universitete dhe shkolla kanë kaluar në mësim online, ndërsa disa kompani ajrore evropiane dhe turke kanë pezulluar fluturimet drejt Iranit për arsye sigurie.
Nga kriza ekonomike në revoltë politike
Protestat nisën më 28 dhjetor, pas kolapsit të monedhës iraniane, rialit, i cili ka rënë në mbi 1.4 milionë për dollar amerikan, mes sanksioneve ndërkombëtare dhe krizës së thellë ekonomike. Ato u shndërruan shpejt në thirrje të hapura kundër regjimit teokratik.
Princi në mërgim i Iranit, Reza Pahlavi, ka bërë thirrje për vijimin e protestave gjatë fundjavës, duke u kërkuar qytetarëve të mbajnë flamurin historik me luanin dhe diellin si simbol të rezistencës.
Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara kanë shprehur mbështetje për protestuesit. Sekretari i Shtetit, Marco Rubio, shkroi në platformën X se “SHBA mbështet popullin e guximshëm të Iranit”, ndërsa Departamenti i Shtetit paralajmëroi Teheranin që të mos nënvlerësojë qëndrimin e Uashingtonit.
