Situata në Ngushtica e Hormuzit po tensionohet ndjeshëm, pasi Irani po përpiqet të vendosë një regjim të ri kontrolli detar që rrit ndikimin e tij mbi një nga korridoret më strategjike të transportit të naftës në botë.
Sipas burimeve nga sektori detar dhe energjetik, Teherani ka nisur zbatimin praktik të një “zone kontrolli” në rajon, duke imponuar rregulla të reja lundrimi dhe duke rritur mbikëqyrjen ushtarake të anijeve tregtare përmes Garda Revolucionare Islamike e Iranit.
Zhvillimi ka alarmuar tregjet ndërkombëtare të energjisë dhe kompanitë detare, ndërsa shumë operatorë po shmangin kërkesat për autorizim kalimi nga autoritetet iraniane, nga frika e sanksioneve amerikane dhe rrezikut të përshkallëzimit ushtarak.
Sipas deputetit iranian Saeedi, rreth 1.500 anije ndodhen aktualisht në pritje për të marrë miratim nga Teherani për të lëvizur nëpër ngushticë, duke krijuar bllokime të konsiderueshme në trafikun detar.
Ndërkohë, kompania e sigurisë detare Diaplous raportoi se trafiku tregtar është kufizuar kryesisht te anijet e vogla të mallrave që operojnë për Iranin, si dhe disa mjete me flamur indian dhe komorian.
Në qendër të sistemit të ri iranian ndodhet ishulli strategjik Larak, pranë të cilit janë përcaktuar korridore të reja lundrimi. Sipas udhëzimeve të publikuara nga Teherani, anijet hyrëse drejt Gjirit Persik duhet të kalojnë në veri të ishullit, afër brigjeve iraniane, ndërsa ato që largohen duhet të lundrojnë në jug të tij.
Kjo skemë e re e afron trafikun detar me ujërat që pretendon Irani dhe i jep Gardës Revolucionare më shumë kontroll operacional mbi anijet tregtare që kalojnë në zonë.
Analistët paralajmërojnë se kjo përbën një devijim të madh nga sistemi tradicional ndërkombëtar i navigimit, i cili mbështetej kryesisht në korridore të lidhura me ujërat e Omanit.
Shqetësimi është rritur edhe më shumë pasi “zona e kontrollit” iraniane duket se prek hapësira detare të lidhura me portet strategjike të Emiratet e Bashkuara Arabe, përfshirë Porti Khor Fakkan dhe Porti Fujairah.
Këto porte kanë marrë rëndësi kyçe për eksportin energjetik të Emirateve, sidomos përmes tubacionit Habshan–Fujairah, i ndërtuar për të shmangur varësinë nga Ngushtica e Hormuzit. Strategjia iraniane shihet si një përpjekje për të ruajtur ndikimin mbi rrjedhat globale të naftës në Gjirin Persik.
Në të njëjtën kohë, raportimet e NBC News sugjerojnë se Arabia Saudite refuzoi t’u japë Shtetet e Bashkuara të Amerikës akses në bazat ushtarake dhe hapësirën ajrore saudite për operacionin “Freedom”, një zhvillim që sipas analistëve ndikoi në pezullimin e operacionit nga Donald Trump.
Kjo interpretohet si një përpjekje e Riadit për të shmangur përfshirjen direkte në një konflikt me Iranin, për shkak të frikës nga sulmet ndaj infrastrukturës saudite të naftës.
Ndërkohë, CENTCOM vazhdon operacionet për zbatimin e embargos amerikane ndaj anijeve që hyjnë ose dalin nga portet iraniane.
Sipas të dhënave të kompanisë Signal Ocean dhe brokerit detar Xclusiv Shipbrokers, aktualisht në Gjirin Persik dhe Ngushticën e Hormuzit ndodhen 186 tankerë dhe anije mallrash të kategorive të ndryshme.
Ekspertët paralajmërojnë se numri real mund të jetë më i lartë, pasi disa anije kanë çaktivizuar sistemet AIS për shkak të tensioneve gjeopolitike.
Një tjetër element shqetësues është fakti se rreth 40% e tankerëve në zonë konsiderohen anije nën regjim sanksionesh, çka tregon praninë e fortë të rrjeteve të transportit të lidhura me tregtinë e naftës së sanksionuar.
