Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka pësuar një tjetër disfatë të rëndësishme në betejën e tij me institucionet federale, pasi Gjykata e Lartë amerikane vendosi të bllokojë përpjekjen e tij për të shkarkuar guvernatoren e Rezervës Federale (Fed), Lisa Cook.
Me një vendim të ngushtë, të miratuar me pesë vota pro dhe katër kundër, gjykata vendosi se Cook do të vazhdojë të qëndrojë në detyrë deri në përfundimin e procesit gjyqësor, duke refuzuar kërkesën e administratës Trump për ta larguar menjëherë nga posti.
Vendimi konsiderohet një mbrojtje e fortë e pavarësisë së Rezervës Federale, institucioni që drejton politikën monetare të Shteteve të Bashkuara dhe ushtron ndikim të drejtpërdrejtë në ekonominë globale.
Nëse shkarkimi do të lejohej, Donald Trump do të bëhej presidenti i parë amerikan që largon një anëtar të Bordit të Guvernatorëve të Fed që nga krijimi i bankës qendrore në vitin 1913.
Administrata amerikane e justifikoi vendimin për largimin e Cook me pretendime për parregullsi që lidhen me kredi hipotekore të marra prej saj vite më parë. Megjithatë, guvernatorja i hodhi poshtë këto akuza, duke argumentuar se ato janë të pabazuara dhe po përdoren vetëm si pretekst për ta larguar nga detyra për shkak të qëndrimeve të saj të pavarura ndaj politikës monetare.
Gjykata e Lartë refuzoi gjithashtu kërkesën e Departamentit amerikan të Drejtësisë për të pezulluar vendimin e gjykatave më të ulëta, të cilat kishin ndaluar shkarkimin e Cook deri në shqyrtimin përfundimtar të çështjes.
Pse është kaq e rëndësishme Rezerva Federale?
Rezerva Federale është institucioni përgjegjës për politikën monetare të Shteteve të Bashkuara. Ajo përcakton normat bazë të interesit, kontrollon inflacionin dhe mbikëqyr stabilitetin e sistemit financiar amerikan, duke ndikuar drejtpërdrejt edhe në ekonominë botërore.
Që prej rikthimit në Shtëpinë e Bardhë në janar të vitit 2025, Donald Trump ka kritikuar vazhdimisht drejtuesit e Fed, duke i akuzuar për politika që, sipas tij, pengojnë zhvillimin ekonomik të vendit.
Lisa Cook u emërua në Bordin e Guvernatorëve të Rezervës Federale në vitin 2022 nga ish-presidenti Joe Biden dhe mandati i saj është parashikuar të zgjasë deri në vitin 2038.
Çfarë parashikon ligji amerikan?
Akti i Rezervës Federale, i miratuar nga Kongresi në vitin 1913, garanton pavarësinë e bankës qendrore nga ndikimi politik. Sipas këtij ligji, një president mund të shkarkojë një guvernator të Fed vetëm për “shkaqe të bazuara”, por jo për arsye politike apo mospajtime mbi politikat ekonomike.
Gjykata Federale e Shkallës së Parë vlerësoi se shkarkimi i Cook ishte bërë pa respektuar procedurat ligjore dhe pa i garantuar asaj të drejtën për një proces të rregullt. Gjykatësja Jia Cobb argumentoi se pretendimet ndaj saj nuk përbënin bazë të mjaftueshme ligjore, pasi lidhen me ngjarje të ndodhura përpara emërimit në Fed.
Edhe Gjykata Federale e Apelit refuzoi kërkesën e administratës Trump për të rrëzuar këtë vendim, duke bërë që çështja të përfundonte në Gjykatën e Lartë.
Në vendimin përfundimtar, shumica e gjyqtarëve theksuan se autoriteti presidencial për të shkarkuar një zyrtar federal nuk është absolut dhe nuk mund të përdoret sipas vullnetit politik të presidentit.
Vendimi shihet si një precedent i rëndësishëm për ruajtjen e pavarësisë së institucioneve amerikane dhe vendos kufij të qartë mbi kompetencat e presidentit në raport me Rezervën Federale.
