Aleanca e Atlantikut të Veriut po përballet me një nga momentet më delikate të viteve të fundit, teksa ministrat e Jashtëm të vendeve anëtare të NATO-s janë mbledhur në Suedi për një samit dyditor të mbushur me tensione, pasiguri dhe frikë për të ardhmen e sigurisë europiane.
Në qendër të diskutimeve ndodhen planet e administratës së presidentit amerikan Donald Trump për të reduktuar gradualisht rolin e Shteteve të Bashkuara në mbrojtjen e Europës, një lëvizje që ka shkaktuar shqetësim të madh mes aleatëve të NATO-s.
Sipas burimeve diplomatike, Uashingtoni pritet të shpallë së shpejti ndryshime të rëndësishme në mënyrën se si SHBA do të kontribuojë në mbrojtjen e aleancës në rast krizash apo konfliktesh ushtarake. Kjo do të thotë se garancitë tradicionale amerikane për sigurinë europiane mund të mos jenë më aq të forta sa më parë.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, u përpoq të minimizonte shqetësimet, duke deklaruar se administrata Trump kishte paralajmëruar prej kohësh se do të orientonte prioritetet strategjike amerikane drejt Azisë, në përputhje me doktrinën “Amerika e Para”.
“Kjo ishte e pritshme. Shtetet e Bashkuara do të mbeten të përfshira në Europë, por do të ketë rregullime graduale”, deklaroi Rutte përpara nisjes së samitit.
Megjithatë, prapaskenat tregojnë një realitet më të tensionuar. Vetëm pak javë më parë, presidenti Trump njoftoi tërheqjen e mijëra trupave amerikane nga Gjermania, pas përplasjeve me kancelarin gjerman Friedrich Merz lidhur me qëndrimin ndaj konfliktit SHBA-Izrael-Iran.
Një tjetër zhvillim që ka alarmuar aleancën është konsumimi i shpejtë i rezervave ushtarake amerikane për shkak të luftës në Iran. Sisteme të avancuara si raketat Patriot dhe municionet strategjike po përdoren në sasi të mëdha, duke rrezikuar furnizimet për Ukrainën dhe për mbrojtjen e krahut lindor të NATO-s.
Për këtë arsye, në samit po diskutohet me urgjencë rritja e prodhimit të industrisë ushtarake në vendet aleate, në mënyrë që Europa të mos mbetet e pambrojtur në rast përshkallëzimi të mëtejshëm të konflikteve globale.
Në takim pritet të marrë pjesë edhe Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, i cili pritet të kërkojë nga aleatët europianë investime më të mëdha në industrinë e mbrojtjes dhe rritje të kapaciteteve ushtarake.
Samiti në Suedi konsiderohet si një etapë vendimtare përpara mbledhjes së liderëve të NATO-s që do të zhvillohet në Ankara gjatë muajit korrik. Një nga çështjet më të debatueshme mbetet edhe pjesëmarrja e presidentit ukrainas Volodymyr Zelenskyy, në një kohë kur administrata Trump ka ftohur ndjeshëm mbështetjen për ambiciet e Ukrainës për anëtarësim në NATO.
Ndërsa lufta në Ukrainë vazhdon dhe tensionet në Lindjen e Mesme rriten, aleanca ushtarake më e fuqishme në botë po përballet me pyetjen më të madhe të dekadës: a mund ta mbrojë Europa veten pa mbështetjen e plotë të Shteteve të Bashkuara?
