Mijëra njerëz kanë filluar një marshim të gjatë nëpër pyjet boshnjake në gjurmët e mijëra burrave dhe djemve që u përpoqën t’i shpëtojnë tmerrit të Srebrenicës në korrik të vitit 1995. Çdo vit, “marshimi për paqe” mbulon 100 kilometrat midis Srebrenicës, ku forcat serbe të Bosnjës masakruan rreth 8,000 burra dhe djem myslimanë, deri në fshatin Nezuk, ku mbërritën të mbijetuarit e parë.
Pasi pushtuan këtë qytet më 11 korrik 1995, i cili ishte shpallur “zonë mbrojtëse e OKB-së” dhe përmbante 40,000 njerëz, përfshirë refugjatë të persekutuar, forcat serbe nën drejtimin e gjeneralit Ratko Mlladiç kryen ekzekutime masive. Masakra e Srebrenicës është i vetmi krim i luftës së Bosnjës (1992-1995, 100,000 të vdekur ) që është karakterizuar si gjenocid nga drejtësia ndërkombëtare.
Midis 6,000 shëtitësve, Amir Kulaglij, 65 vjeç, që atëherë shërbente në ushtrinë boshnjake, po përgatitet të rikthehet në rrugën që ndoqi 30 vjet më parë kur arriti të shpëtonte nga ferri i Srebrenicës.
“Për mua, udhëtimi zgjati shtatë ditë e tetë netë… Të gjithë ata që, si unë, ecën në këtë rrugë kishin vetëm një qëllim: të mbijetonin dhe të gjenin përsëri familjet tona”, thotë ai.
Pasi i shpëtoi pritave dhe bombave, ai ishte një nga të parët që arriti në fshatin Nezuk, në krye të një kolone refugjatësh prej 11 kilometrash. Babai i tij dhe shumë nga njerëzit e tij nuk mbijetuan. Babai i Elvisa Masic dhe një duzinë burrash të tjerë në familjen e saj nuk mbijetuan. “Ne gjetëm mbetjet, një ose dy kocka, të anëtarëve të familjes dhe i varrosëm. Nuk gjetëm kurrë asgjë nga babai im”, thotë 37-vjeçarja.
Edhe pse drejtësia penale ndërkombëtare dënoi Ratko Mlladiçin dhe Radovan Karaxhiçin me burgim të përjetshëm për krime lufte dhe gjenocid, në Bosnjë dhe Serbi, opinionet që mohojnë se masakra e Srebrenicës ka ndodhur janë ende dominuese.
Amir Kulaglij shpreson që së shpejti një brez i ri serbësh do ta njohin atë që ndodhi në Srebrenicë, një qytet që i përket zonave serbe të Bosnjës dhe do të kërkojnë falje.
“Ne do të falim dhe do të përpiqemi të ndërtojmë një Srebrenicë të re, një qytet paqeje, tolerance dhe respekti.”
Njerëzit pritet të mbërrijnë të enjten në memorialin Srebrenicë-Potoçari, ku janë varrosur 7,000 viktima. Ata do të marrin pjesë në ceremonitë përkujtimore të gjenocidit, gjatë të cilave do të varrosen eshtrat e shtatë viktimave të tjera, dy 19-vjeçarë dhe një gruaje 67-vjeçare.
