Qeveria e kryeministrit izraelit, Benjamin Netanyahu, ka humbur shumicën në Knesset (parlamenti izraelit), pas largimit të partisë ultra-ortodokse Shas, duke e lënë koalicionin me vetëm 50 vende në parlamentin 120-anëtarësh. Kjo e kthen qeverinë e Netanyahut në një qeveri pakice, e cila përballet me një krizë të rëndë politike në një kohë tensionesh të larta brenda dhe jashtë vendit. Lideri i opozitës, Yair Lapid, ka lëshuar një deklaratë të ashpër, duke e cilësuar qeverinë si “të paligjshme” dhe pa autoritet për të marrë vendime të rëndësishme për shtetin, duke bërë thirrje për zgjedhje të parakohshme.
Partia Shas, një aleate kyçe e Netanyahut, njoftoi tërheqjen nga koalicioni të mërkurën, më 16 korrik 2025, për shkak të mosmarrëveshjeve mbi një projektligj për përjashtimin e studentëve ultra-ortodoksë të seminareve fetare (yeshiva) nga shërbimi i detyrueshëm ushtarak. Sipas një deklarate të Shas, qeveria nuk arriti të përmbushë premtimet për të garantuar përjashtimin e përhershëm të komunitetit ultra-ortodoks, i cili përbën rreth 14% të popullsisë së Izraelit dhe është në rritje të shpejtë.
Largimi i Shas, me 11 vende në Knesset, vjen pas tërheqjes së një partie tjetër ultra-ortodokse, United Torah Judaism (UTJ), e cila dha dorëheqjen të hënën për të njëjtën arsye, duke e reduktuar më tej shumicën e Netanyahut.
Me largimin e këtyre dy partive, koalicioni i Netanyahut, i formuar në dhjetor 2022 si një nga qeveritë më të djathta në historinë e Izraelit, tani ka vetëm 50 vende, shumë poshtë pragut të nevojshëm prej 61 anëtarësh për të pasur një shumicë në Knesset. Kjo situatë e bën pothuajse të pamundur miratimin e legjislacionit të ri dhe rrezikon kolapsin e qeverisë, duke e vënë Netanyahun nën presion të madh politik.
Deklarata e Fortë e Yair LapidLideri i opozitës dhe kreu i partisë Yesh Atid, Yair Lapid, reagoi menjëherë pas njoftimit të Shas, duke e quajtur qeverinë e Netanyahut “të paligjshme” dhe pa legjitimitet për të udhëhequr vendin.
“Shteti i Izraelit, që nga sot, drejtohet nga një qeveri pakice. Një qeveri e tillë nuk ka të drejtë të dërgojë ushtarë në luftë, nuk mund të vendosë se kush jeton dhe kush vdes,” tha Lapid në një deklaratë të mërkurën.
Ai shtoi se një qeveri pakice nuk ka autoritet për të marrë vendime strategjike, siç janë negociatat për Gazën, marrëveshjet me Sirinë apo Arabinë Saudite, apo menaxhimi i buxhetit kombëtar.
“Kjo është një qeveri pa të drejtë, pa autoritet; është një qeveri e paligjshme”, deklaroi Lapid, duke bërë thirrje për zgjedhje të parakohshme për të zgjidhur krizën politike.
Lapid kritikoi gjithashtu qeverinë për atë që ai e cilësoi si favorizim të korruptuarve dhe atyre që shmangin shërbimin ushtarak në kurriz të taksapaguesve izraelitë, duke iu referuar përjashtimeve të vazhdueshme për ultra-ortodoksët dhe subvencioneve bujare për komunitetin e tyre. Kjo çështje ka qenë një burim i vazhdueshëm tensioni në shoqërinë izraelite, veçanërisht gjatë luftës në Gaza, e cila ka rritur nevojën për trupa ushtarake dhe ka nxitur pakënaqësi për pabarazinë në shërbimin ushtarak.
Çështja e përjashtimit të ultra-ortodoksëve nga shërbimi i detyrueshëm ushtarak ka qenë një pikë e nxehtë në politikën izraelite për dekada. Një marrëveshje e hershme nga kryeministri i parë i Izraelit, David Ben-Gurion, u dha përjashtime qindra studentëve ultra-ortodoksë, por ky numër është rritur në dhjetëra mijëra, duke krijuar ndarje të thella në shoqëri. Ultra-ortodoksët argumentojnë se studimet e tyre fetare kontribuojnë në identitetin kombëtar, ndërsa shumica e izraelitëve hebrenj i shohin këto përjashtime si të padrejta, sidomos gjatë luftës aktuale në Gaza, e cila ka shkaktuar humbje të mëdha dhe ka shtuar nevojën për rekrutë.
Në qershor 2024, Gjykata e Lartë e Izraelit urdhëroi Ministrinë e Mbrojtjes të ndalonte përjashtimet për studentët e yeshivave, duke çuar në lëshimin e mijëra thirrjeve për rekrutim për ultra-ortodoksët. Kjo nxiti protesta të ashpra nga komuniteti ultra-ortodoks dhe kërcënime nga Shas dhe UTJ për të braktisur koalicionin nëse nuk miratohej një ligj për përjashtime të përhershme. Mosmarrëveshjet për këtë çështje çuan në dorëheqjen e UTJ të hënën dhe të Shas të mërkurën, duke e zhytur qeverinë e Netanyahut në krizën më të rëndë që nga formimi i saj.
Pavarësisht largimit, Shas ka deklaruar se nuk do të bashkëpunojë me opozitën për të rrëzuar qeverinë dhe mund të mbështesë disa ligje nga jashtë koalicionit, përfshirë një marrëveshje të mundshme për Gazën. Megjithatë, mungesa e një shumice parlamentare e bën të vështirë për Netanyahun të miratojë legjislacion të ri ose të menaxhojë krizat e vazhdueshme, përfshirë luftën në Gaza dhe tensionet me Sirinë.
Netanyahu, i cili u rikthye në pushtet pas zgjedhjeve të nëntorit 2022, përballet me një situatë të ndërlikuar. Koalicioni i tij, i përbërë nga Likud, Partia Zioniste Fetare, Otzma Yehudit, Noam, dhe më parë Shas dhe UTJ, është përshkruar si një nga më të djathtat në historinë e Izraelit. Megjithatë, mosmarrëveshjet e brendshme, veçanërisht mbi çështjen e rekrutimit, kanë dobësuar unitetin e saj. Partitë e djathta si ajo e ministrit të Financave, Bezalel Smotrich, dhe ministrit të Sigurisë Kombëtare, Itamar Ben-Gvir, kanë kërkuar vazhdimin e luftës në Gaza deri në shkatërrimin e plotë të Hamasit, ndërsa presioni nga administrata e SHBA-së për një armëpushim të pjesshëm 60-ditor po rritet.
Netanyahu mund të përpiqet të mbajë qeverinë duke negociuar me partitë opozitare për mbështetje të përkohshme, veçanërisht për çështje si një marrëveshje armëpushimi në Gaza, e cila mund të çlirojë pengjet e mbetura dhe të lejojë ndihma humanitare. Sipas analistëve, ai mund të përpiqet gjithashtu të zhvendosë fokusin nga çështja e rekrutimit dhe lufta në Gaza drejt iniciativave diplomatike, si normalizimi i marrëdhënieve me vendet arabe, për të forcuar pozicionin e tij elektoral.
Zgjedhjet e ardhshme janë planifikuar për në tetor 2026, por kriza aktuale mund të çojë në zgjedhje të parakohshme. Sipas ligjit izraelit, opozita mund të paraqesë një mocion për shpërbërjen e Knessetit, por një votim i tillë nuk mund të mbahet për të paktën gjashtë muaj pas mocionit të fundit të dështuar në qershor 2025, kur koalicioni i Netanyahut mbijetoi me 61 vota kundër 53.
Sondazhet e fundit tregojnë se koalicioni i Netanyahut mund të humbasë pushtetin nëse mbahen zgjedhje të parakohshme, me partinë Yesh Atid të Lapid dhe partitë e tjera opozitare si National Unity e Benny Gantz që mund të fitojnë terren. Megjithatë, opozita mbetet e fragmentuar, dhe formimi i një koalicioni të ri mund të jetë i vështirë për shkak të ndarjeve ideologjike.
Kriza politike vjen në një moment kritik për Izraelin, i cili është i përfshirë në luftën më të gjatë në dekada në Gaza dhe përballet me tensione në rritje në kufirin me Sirinë, ku ushtria izraelite ka kryer sulme ajrore kundër forcave siriane për të mbrojtur komunitetin druz në Suweida. Pa një shumicë parlamentare, aftësia e Netanyahut për të menaxhuar këto sfida dhe për të marrë vendime strategjike është dobësuar ndjeshëm.
Analistët paralajmërojnë se një qeveri pakice mund të çojë në paralizë legjislative dhe të destabilizojë më tej Izraelin, veçanërisht nëse lufta në Gaza dhe konfliktet rajonale përshkallëzohen. Thirrjet e Lapid për zgjedhje të parakohshme mund të fitojnë mbështetje publike, duke pasur parasysh pakënaqësinë e gjerë me menaxhimin e krizave nga Netanyahu, por rruga drejt zgjedhjeve të reja mbetet e pasigurt.
