E humbur për shekuj me radhë pasi u fundos në një betejë me Marinën Mbretërore, sekretet e një galione spanjolle dhe thesari i saj i madh i arit, argjendit dhe smeraldeve janë zbuluar.
Anija “San Jose” mbeti e humbur për shekuj me radhë, thesari i saj prej ari dhe smeraldi me vlerë 16 miliardë paund (20 mld dollarë) u përpi nga Deti i Karaibeve. Tani është gjetur.
Studiuesit thonë se kanë identifikuar “anijen e mbytur më të pasur në botë”, një zbulim që ka të ngjarë të nxisë një debat ndërkombëtar se cili vend zotëron galionën 300-vjeçare.
Anija “San Jose” po lundronte në vitin 1708 si anija kryesore e një flote thesari, të përbërë nga tre anije luftarake spanjolle dhe 14 anije tregtare, kur u fundos pas një sulmi nga Marina Mbretërore në brigjet e Kolumbisë.
Rezervat e barutit në bordin e anijes shpërthyen gjatë betejës, duke e shkatërruar atë dhe duke e dërguar në fund pothuajse të gjithë ekuipazhin prej 600 burrash, së bashku me thesarin e saj prej ari, argjendi dhe smeraldi.
Më shumë se tre shekuj më vonë, një rrënim që besohet të jetë San Jose u zbulua në vitin 2015 në një thellësi prej 600 metrash në Detin e Karaibeve. Për të përcaktuar nëse anija ishte me të vërtetë San Jose, marina kolumbiane përdori një mjet nënujor pa pilot dhe të operuar nga distanca për të inspektuar rrënojat në mënyrë jo-invazive.
Imazhet me sonar identifikuan topa prej bronzi, armë, qeramikë dhe objekte të tjera midis ngarkesës së saj – por interesi i vërtetë ishte ari. Një numër monedhash në fund të detit janë zbuluar në fotografi me rezolucion të lartë, sipas një studimi të botuar në revistën Antiquity të martën.
“Monedhat janë objekte thelbësore për datimin dhe kuptimin e kulturës materiale, veçanërisht në kontekstet e mbytjeve të anijeve. Monedhat e shtypura me dorë, me formë të çrregullt – të njohura si cobs në anglisht dhe macuquinas në spanjisht – shërbyen si monedha kryesore në Amerikë për më shumë se dy shekuj”, tha studiuesja kryesore Daniela Vargas Ariza.
Duke analizuar karakteristikat e monedhave, siç është Kryqi i Jerusalemit, studiuesit kanë qenë në gjendje të kuptojnë funksionin e anijes dhe ngjarjet që lidhen me fundosjen e saj.
“Ky studim rasti nxjerr në pah vlerën e monedhave si shënjues kyç kronologjikë në identifikimin e anijeve të mbytura”, shtoi Vargas Ariza.
Ndërsa monedhat mund të jenë ende 600 metra nën valë, identifikimi i anijes së rrënuar si San Jose ka të ngjarë t’i shtojë benzinë një debati ndërkombëtar të vazhdueshëm se kush e zotëron thesarin.
Kush e zotëron San Jose-n?
Spanja, e cila zotëronte anijen San Jose në vitin 1708 kur ajo u fundos, e konsideron atë një anije shtetërore; mbetjet e saj klasifikohen si një varrezë nënujore dhe nuk mund të shfrytëzohen komercialisht.
Kolumbia, në ujërat e së cilës ndodhet anija e mbytur, ka sugjeruar që Spanja të heqë dorë nga pretendimi i saj në favor të saj, një veprim që disa shqetësohen se mund të krijojë një precedent të rrezikshëm.
Ligji kolumbian favorizon gjuetarët e thesareve.
Avokati Jose Maria Lancho, një ekspert në trashëgiminë nënujore, tha: “Nëse Spanja, në këtë rast, heq dorë nga imuniteti i saj sovran, nuk do të ketë shtet apo kompani gjuetie thesaresh që nuk e përdor këtë precedent.”
Lancho i ka paraqitur një kërkesë Spanjës dhe UNESCO-s në emër të tre komuniteteve indigjene të Amerikës së Jugut, duke u kërkuar atyre që ta shpallin San Jose-n “trashëgimi të përbashkët dhe të ndarë” nga e cila edhe ata duhet të përfitojnë.
Ilustrimi i anijes ‘San Jose’
Popujt Killakas, Carangas dhe Chichas vlerësojnë se paraardhësit e tyre, shpesh duke punuar në kushte skllavërie, nxorën metalet që përbëjnë rreth gjysmën e ngarkesës së anijes nga minierat në atë që tani është Bolivia, atëherë nën kontrollin spanjoll, të cilat më pas u transportuan në veri të Kartagjenës.
“Komunitetet tona vendase e konsiderojnë çdo akt ndërhyrjeje dhe përvetësimi të njëanshëm të galionës, pa u konsultuar me ne drejtpërdrejt dhe pa marrë në konsideratë shprehimisht dhe në mënyrë efektive karakterin e saj të përbashkët, si një akt plaçkitjeje dhe neokolonializmi”, thanë komunitetet vendase në letrat e dërguara UNESCO-s dhe Spanjës vitin e kaluar.
